Barışın inşası yalnızca silahların susmasıyla değil, geçmişle yüzleşme, hakikatle buluşma ve adaletin tesis edilmesiyle mümkün olur. Bu söyleşide, dünyadaki barış süreçlerinden örnekler üzerinden hafıza, hakikat ve adalet mekanizmalarının nasıl kurulduğunu; toplumsal travmaların nasıl onarılmaya çalışıldığını konuşacağız. Aynı zamanda Türkiye’de siyasal çözüm arayışlarının tarihsel deneyimlerini, yüzleşme ve demokratikleşme tartışmalarını ele alarak barışın kalıcı olabilmesi için hangi toplumsal ve siyasal adımların gerekli olduğunu tartışacağız.
Murat Çelikkan kimdir?
Murat Çelikkan, 1957’de Ankara’da doğdu. Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü’nde okudu. 1978’de sosyalist faaliyetleri nedeniyle, 1980’de ise darbenin ardından tüm muhalif kesimleri hedef alan operasyonlar kapsamında iki kez cezaevine girdi. İki davadan da beraat etti.
1979 yılında Demokrat gazetesinde başladığı gazetecilik hayatına 1983’ten itibaren Nokta dergisinde devam etti. 1980 askerî darbesinin toplumda yarattığı ağır tahribatın onarılması için çalışmalar yapan İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) kurucu üyeleri arasında yer aldı. Derneğin İstanbul şubesinde cezaevi koşulları, ifade ve örgütlenme özgürlüğü, işkence suçları üzerine çalıştı ve raporlar hazırladı.
1990’da işkence mağdurlarına destek olmak amacıyla kurulan Türkiye İnsan Hakları Vakfı’nı (TİHV) yurtdışındaki toplantılarda temsil etmeye başladı; Türkiye’de insan haklarının durumu üzerine konuşmalar yaptı. Aynı yıl bir grup aydın, yazar, siyasetçi, gazeteci ve aktivistle beraber temel hak ve özgürlükler, barış, demokrasi, çoğulculuk alanlarında çalışan Helsinki Yurttaşlar Derneği’nin (bugünkü adıyla Yurttaşlık Derneği) kuruluşuna katıldı. Burada uzun yıllar yönetim kurulu üyeliği yaptı. Türkiye’de sivil toplum alanında mülteciler konusunda yürütülen ilk çalışma olan ve bugün faaliyetlerine Mülteci Hakları Merkezi adında bağımsız bir kurum olarak devam eden ‘Mülteciler için Hukuki Destek Programı’nın kurucularından oldu. 1995 yılında, Uluslararası Af Örgütü Türkiye Şubesi’nin kurucu kadrosunda yer aldı. Uzun yıllar, birçok dergi ve gazetede muhabirlik, editörlük, haber ve yazı işleri müdürlüğü, köşe yazarlığı ve yayın yönetmenliği yaptı. İnsan hakları, demokrasi, toplumsal mücadeleler, Kürt meselesi, aidiyetler ve özgürlükler üzerine yazılar yazdı; üniversitelerde ve çeşitli girişimlerde gazetecilik üzerine dersler ve seminerler verdi. Toplumsal Araştırmalar ve Kültür Sanat İçin Vakıf, Barış Meclisi ve Barış Vakfı’nın kuruluşuna ve çalışmalarına katıldı.
2000’li yılların başından itibaren Kürt sorunu, barış ve geçmişle yüzleşme konularına odaklanan çalışmalar yaptı. 2011’de bir grup aktivistle beraber, çatışma dönemlerinde ve otoriter yönetimler altında yaşanan hak ihlallerinin açığa çıkarılmasını ve söz konusu geçmişle ‘geçiş dönemi adaleti’ perspektifiyle hesaplaşılmasına katkıda bulunmayı hedefleyen, hak ihlallerine uğramış grupların adalete erişiminin sağlanmasına yönelik hukuki çalışmalar yapan Hakikat Adalet Hafıza Merkezi’ni kurdu. Merkezin eş direktörü ve iletişim programının yöneticisi olarak, Kürt meselesiyle bağlantılı insan hakkı ihlallerinin ve ‘zorla kaybetme’ suçunun tanınmasına, bu konularda toplumsal hafızanın güçlenmesine yönelik çalışmalar yaptı.
2018’de merkezi Stockholm’de bulunan Civil Rights Defenders [Yurttaşlık Hakları Savunucuları] adlı kuruluşun insan hakları ödülüne layık görüldü.
