Bu kez konuğumuz bir kitap! Yazarı hapiste!
KONU: Hapishaneden dışarıya bakmak: Çiğdem Mater’in kitabı
KONUK: Çiğdem Mater’in kitabı
Ceza yargısının siyasal baskı ve muhalif sesleri susturma aracı olarak kullanıldığı yönündeki kaygıların giderek arttığı günümüz Türkiye’sinde; iktidara muhalif olmak ya da muhafazakâr ve milliyetçi değerlerle bağdaşmayan görüşleri açıkça ifade etmek, gözaltı, tutuklama ve hapis cezası riskiyle karşı karşıya kalmak anlamına gelebiliyor.
Bugün Türkiye hapishanelerinde, ceza hukukunun siyasal amaçlarla ve son derece geniş biçimde yorumlanmasının mağduru olduğu düşünülen binlerce insan bulunuyor. Bu kişiler arasında, somut eylem ve inandırıcı delil bulunmadığı yönündeki ciddi hukuki itirazlara rağmen ağır hapis cezalarına mahkûm edilen Gezi Davası sanıkları da yer alıyor. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilen ve cezaevindeki dokuzuncu yılını doldurmak üzere olan Osman Kavala’nın yanı sıra; 2022’den bu yana on sekiz yıllık hapis cezalarını çekmekte olan Can Atalay, Tayfun Kahraman, Mine Özerden ve Çiğdem Mater…
Bu isimlerin, Gezi protestolarıyla birlikte toplumsal meşruiyetinin ciddi biçimde sorgulandığını gören iktidarın, yıllar sonra yürüttüğü siyasal hesaplaşmanın sembolik hedefleri hâline getirildiği düşünülüyor. AİHM ve AYM’nin aksi yöndeki kararlarının uygulanmadığı, iktidarın “yerli ve millî hukuk” olarak tanımladığı mevcut düzende; şiddet eylemine katıldıklarına ilişkin somut bir iddia ortaya konulmayan ve hükümeti devirmeye teşebbüs ettiklerini gösterecek ikna edici kanıtlar bulunmadığı savunulan bu insanlar, son derece ağır cezalarla karşı karşıya bırakıldılar.
Çiğdem Mater de katılmadığını belirttiği bir toplantı, çekilmemiş bir belgesel film projesi ve katılmadığı eylemlerle ilişkilendirilerek on sekiz yıl hapis cezasına mahkûm edildi.
Duruşma salonundan doğruca hapishaneye yollandığı günden beri neşesini, keskin dilini, çarpıcı tespitlerini hiç kaybetmeden bir yandan içeriden içeriye, hapishane yaşamına, mahpuslara; diğer yandan içeriden dışarıya, dışarıda olanlara bakarken insanın, insanların içine, içimize bakıyor.
Tuhaf, Saçma, Neyse…
İçeriden Dışarıya Bakmak, onun hapishanede yazdığı metinleri, daha önce yayımlanmış yazılarını ve kendisiyle yapılmış bir söyleşiyi bir araya getiriyor. Kitap, içerideki hayatı anlatırken dışarıya da bakıyor: Ülkeye, dünyaya, adalete ve hapishane duvarlarının ardında sürüp giden yaşama. Mater’in okuduklarıyla, gözlemleriyle ve kendine açtığı özgürlük alanıyla biçimlenen bu anlatıda, ağır olanın içinden canlı, neşeli ve yer yer yakıcı bir ses yükseliyor.
Çiğdem Mater’i aramızda ağırlayamıyoruz. Bu kez kitabını konuk ediyor, sayfalarından yola çıkarak onunla bir söyleşi kuruyoruz. Hapishanenin neyi susturabildiğini, neyi susturamadığını; içeriden dışarıya bakmanın bize ne gösterdiğini birlikte konuşacağız.
Bu kez konuğumuz bir kitap. Ama o kitabın içinden bize Çiğdem Mater sesleniyor.
Buluşmak ve birlikte konuşmak için herkesi bekliyoruz.
ÇİĞDEM MATER kimdir?
Çiğdem Mater, sinema yapımcısı ve gazetecidir. 1978’de doğdu. Anadolu Üniversitesi Sinema ve Televizyon Bölümü’nden mezun oldu; Marmara Üniversitesi’nde medya sosyolojisi alanında yüksek lisans yaptı. 1997–2005 yılları arasında ABC News, Sky News, Boston Globe, ARTE, Le Nouvel Observateur, Radio France Internationale ve Los Angeles Times gibi uluslararası medya kuruluşlarında çevirmen, yapımcı ve muhabir olarak çalıştı. 2005–2009 arasında Anadolu Kültür’de, ağırlıkla Kafkas programlarından sorumlu koordinatörlük yaptı. Boğaziçi Üniversitesi Mithat Alam Film Merkezi’nde koordinatör olarak görev aldı; Türkiye-Ermenistan Sinema Platformu’nun koordinatörlüğünü yürüttü. Daha sonra Anadolu Kültür’e danışman olarak destek vermeyi sürdürdü.
Mater, belgesel, kısa ve uzun metrajlı filmlerde yapımcı olarak çalıştı. Fotoğraflarda yer alan filmografide Çoğunluk, Walkers, Sivas, Toz Bezi, İnsan Seli, Weldi, Katman, Soluk, Bekar Evi, Ah, Asuman!, Letters from Silivri, Kaya, Disturbed Earth, Yaban, Kurak Günler ve Beder bulunuyor. Çoğunluk’ta yardımcı yapımcı, Sivas’ta ortak yapımcı olarak yer aldı; Toz Bezi’nin yapımcılığını üstlendi. Ai Weiwei’nin İnsan Seli belgeseli ve Mohamed Ben Attia’nın Weldi filmi gibi uluslararası projelerde yürütücü yapımcı olarak çalıştı. 2022’de 59. Antalya Altın Portakal Film Festivali Ulusal Yarışması’nda Cahide Sonku Ödülü’ne değer görüldü. Çiğdem Mater, Gezi Davası kapsamında 25 Nisan 2022’de 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı ve tutuklandı. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, 28 Eylül 2023’te hakkındaki mahkûmiyet kararını onadı.
Mater, Gezi eylemleri üzerine bir film fikri bulunduğunu, ancak yargılandığı filmin çekilmediğini savunmasında dile getirdi. 2026 yazında önce İzmir Şakran’a, beş gün sonra da Silivri’deki Marmara Kadın Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na sevk edildi. İletişim Yayınları’ndan Eylül 2026’da Tuhaf, Saçma, Neyse… İçeriden Dışarıya Bakmak isimli kitabı yayımlandı.





