Bu söyleşi , Kasım 2025’te, on dört yıl aradan sonra Şam’a yapılan bir dönüşten hareketle şekillenmektedir. Bu dönüş, kişisel bir geri dönüş anlatısı olarak değil; bilgi üretiminin koşullarını, sınırlarını ve meşruiyetini sorgulayan bir başlangıç noktası olarak ele alınmaktadır. Şam’a yeniden giriş, hangi deneyimlerin eksik kaldığına ve buna rağmen hangi tür bilgilerin hangi konumsallıklar üzerinden üretilebildiğine dair soruları gündeme getirmektedir.
Söyleşi, Lübnan–Suriye sınırından başlayarak Şam kentini kapsayan saha gözlemlerine ve farklı tanıklıklara dayanmaktadır. Bu çerçevede sunulan değerlendirmeler, Suriye’nin bütünü hakkında genelleştirici bir iddia taşımamakta; savaş sonrası dönemde Şam’da otoritenin hangi biçimler altında yeniden kurulduğuna ve savaş sırasında büyük ölçüde bombalanmamış olan kent merkezinde süreklilikler ile kopuşların nasıl bir arada var olduğuna odaklanmaktadır. Şam’da kalmış olanlar ile farklı dönemlerde gidip gelmiş Suriye diasporasının kenti bugün nasıl deneyimlediğine dair anlatılar karşılaştırmalı biçimde ele alınmaktadır.
Söyleşi, rejim düzeyindeki siyasal dönüşümlerden ziyade, toplumsal ve kurumsal düzeydeki taban temelli değişimlere odaklanmaktadır. Sivil toplum alanındaki dönüşümler, feminist aktörlerin konumlanışı, geçiş dönemi adaleti tartışmaları, çoğulcu toplum tahayyülleri ile insan hakları ve basın özgürlüğüne ilişkin talepler; devam eden şiddet pratikleriyle eşzamanlı olarak değerlendirilmektedir. Söyleşi, bu çelişkili eşzamanlılıklar üzerinden “savaş sonrası” ve “rejim sonrası” kavramlarının olasılıklarını ve sınırlarını tartışmayı amaçlamaktadır.
Şenay Özden kimdir?
Boğaziçi Üniversitesi’nde siyaset bilimi ve sosyoloji eğitimi aldıktan sonra Duke Üniversitesi Kültürel Antropoloji Bölümü’nde göç üzerine çalıştı. 2004–2009 yılları arasında Şam’da yaşadı. Bu yıllarda Suriye’de Filistinli ve Iraklı mültecilerle yürüttüğü antropolojik saha araştırmaları, Yarmouk Filistin mülteci kampı ve Jaramana’da derinleşti. Bu çalışmalar, Suriye rejiminin Filistin meselesini yalnızca bir dış politika başlığı olarak değil, iç politikada bir denetim ve baskı mekanizması olarak nasıl kullandığını görünür kıldı. Aynı dönemde Suriye muhalefetinin farklı kuşakları ile Filistin meselesi arasındaki kesişimleri de izledi.
2011 sonrasında Türkiye, Lübnan ve Ürdün’de sürdürdüğü saha araştırmaları, yerinden edilmenin, sürgünün ve muhalefetin bölgesel sürekliliklerini takip etme imkânı sundu. Bunun yanı sıra Suriye, Irak ve Yemen’de hayata geçirilen kalkınma projelerinin izleme ve değerlendirme çalışmalarını yürütmektedir.
